ISO 45001-eisen per hoofdstuk

De eisen aan je bedrijf staan in hoofdstuk 4 tot en met 10 van ISO 45001. Ze zeggen wat je moet regelen. Hoe je dat doet, kies je zelf. Hoofdstuk 1 tot en met 3 beschrijven waar de norm over gaat en welke begrippen hij gebruikt. ISO 9001 en ISO 14001 hebben dezelfde zeven hoofdstukken met eisen. Daardoor kun je ze in één systeem combineren.

ISO 45001 werkt met de cyclus van plannen, doen, controleren en bijsturen (PDCA). ISO noemt zelf deze kernpunten van ISO 45001: de betrokkenheid van de leiding, de inspraak van werkenden, het vinden van gevaren, het beoordelen van risico's, het naleven van de wet, de voorbereiding op noodsituaties en het onderzoeken van incidenten. Je vindt ze terug in de hoofdstukken hieronder.

Hoofdstuk 4 vraagt dat je weet in welke omgeving je werkt. Je bepaalt welke zaken binnen en buiten je bedrijf je arbobeleid raken. Sinds de aanvulling van 2024 bepaal je ook of klimaatverandering daarbij een rol speelt. Denk aan werk buiten bij hitte. Je bepaalt wie er belang bij je arbobeleid heeft en wat zij van je vragen. Je eigen werkenden zijn daarbij de eerste groep. Daarna leg je vast wat onder het systeem valt. Dat heet het toepassingsgebied. Werk je op bouwplaatsen of bij klanten? Dan hoort dat werk erbij als jij het beheerst of er invloed op hebt.

Hoofdstuk 5 legt de verantwoordelijkheid voor gezond en veilig werken bij de directie. De leiding stelt een arbobeleid op, verdeelt de taken en zorgt dat het systeem werkt. Daarnaast vraagt ISO 45001 dat je werkenden meepraten en meedoen. Ze denken mee over gevaren, maatregelen en verbeteringen. In Nederland moet je de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging al raadplegen over je arbobeleid. Dat staat in artikel 12 van de Arbowet. Daarnaast moet de auditor zelf met de vertegenwoordiger van je werkenden praten. Dat eist het regeldocument voor arbocertificering, Global ACI-TECH-3-016 (IAF MD 22).

Hoofdstuk 6 is het hart van de norm. Je vindt de gevaren in je werk en beoordeelt de risico's. Je kijkt ook naar kansen om het werk gezonder en veiliger te maken. Je stelt vast welke wetten en andere afspraken voor je gelden, zoals de Arbowet, het Arbobesluit en eisen van opdrachtgevers. Daarna plan je acties en stel je doelen die je kunt meten.

Hier past je RI&E. Die is wettelijk verplicht en beschrijft al de gevaren, de maatregelen en een plan van aanpak met termijnen. Dat staat in artikel 5 van de Arbowet. ISO 45001 vervangt die plicht niet. Gebruik je RI&E dus als basis voor dit hoofdstuk. Dan doe je het werk één keer.

Hoofdstuk 7 gaat over wat je nodig hebt om veilig te werken. Dat zijn mensen, middelen en kennis. Je zorgt dat mensen bekwaam zijn voor hun werk, inclusief de risico's die erbij horen. Je zorgt ook dat ze weten wat het beleid voor hen betekent en wat ze moeten doen bij gevaar. Je regelt de communicatie binnen en buiten je bedrijf, ook met onderaannemers en bezoekers. En je beheert de stukken die je vastlegt. Welke dat zijn, staat bij de verplichte documenten voor ISO 45001.

Hoofdstuk 8 vraagt dat je gevaren wegneemt en risico's vermindert. De norm geeft daarvoor een vaste volgorde. Eerst probeer je het gevaar weg te nemen. Lukt dat niet, dan vervang je het door iets minder gevaarlijks. Daarna komen technische maatregelen, zoals een hekwerk of afzuiging. Dan volgen afspraken en instructies. Persoonlijke beschermingsmiddelen komen als laatste. Die volgorde sluit aan op artikel 3 van de Arbowet: eerst aanpakken bij de bron, en collectieve bescherming gaat voor individuele. Verder beheers je wijzigingen in je werk, je inkoop en het werk van aannemers en uitzendkrachten. En je bent voorbereid op noodsituaties, zoals brand of een ongeval.

Een auditor loopt hier mee op de werkvloer of de bouwplaats. Hij kijkt of de maatregelen uit je RI&E daar echt worden toegepast. Waarom hij daarvoor moet langskomen, staat bij de stappen naar ISO 45001.

Hoofdstuk 9 vraagt dat je zelf controleert of het systeem werkt. Je meet wat ertoe doet, zoals ongevallen, verzuim en de uitvoering van je plan van aanpak. Je controleert ook of je de wetten naleeft die je in hoofdstuk 6 vond. Je houdt een interne audit en een directiebeoordeling. Dat laatste is een vast moment waarop de leiding kijkt of het systeem doet wat het moet doen.

Die controle op de wet weegt bij ISO 45001 zwaar. De certificeerder geeft pas een certificaat als je met je eigen controle hebt laten zien dat je de arbowetten naleeft. Dat staat in de bijlage over naleving van TECH-3-016.

Hoofdstuk 10 vraagt dat je incidenten en fouten bij de oorzaak aanpakt. Onder een incident valt ook een bijna-ongeval. Gebeurt er iets? Dan los je het direct op. Je zoekt uit waarom het gebeurde. Je neemt een maatregel die herhaling voorkomt. Daarna kijk je of die maatregel werkte. Ook blijf je je arboprestaties verbeteren.

Valt een monteur twee keer bijna van dezelfde ladder? Dan wil de auditor beide meldingen zien. Hij wil de oorzaak zien. En hij wil bewijs zien dat het daarna niet meer gebeurt.

De versie die nu geldt is ISO 45001:2018. In 2024 kwam er één aanvulling bij over klimaatverandering (ISO 45001:2018/Amd 1:2024). Die voegt aan hoofdstuk 4 toe dat je bepaalt of klimaatverandering voor jou een rol speelt. ISO en IAF schreven bij de aanvulling dat de bedoeling van de eisen daardoor niet verandert. Er was dan ook geen overgangstermijn, en een nieuw certificaat is niet nodig. In Nederland koop je de norm bij NEN als NEN-EN-ISO 45001:2023, met de aanvulling A1:2024.

ISO werkt aan een nieuwe versie. Het ontwerp (ISO/DIS 45001) ging in juni 2026 in stemming. ISO plant de nieuwe versie als ISO 45001:2027. Wat er dan verandert en hoe lang je hebt om over te gaan, staat pas vast als die versie verschijnt. Tot die tijd certificeer je op de versie van 2018.

Nee, binnen je toepassingsgebied mag je bij ISO 45001 geen eis weglaten. Wat je wel kiest, is dat toepassingsgebied zelf. Daar mag je geen werk buiten laten dat je arboprestaties raakt. TECH-3-016 zegt dat je systeem alle activiteiten moet omvatten die jij beheerst of beïnvloedt en die je arboprestaties kunnen raken. Een bouwplaats waar jij de leiding hebt, valt daar altijd onder. Dat geldt ook als het werk bij een klant gebeurt.

Uitbesteed werk valt niet weg uit je systeem. Laat je een deel van het werk door onderaannemers doen? Dan toetst de auditor volgens Global ACI-TECH-3-004 (IAF MD 5) hoe je hen kiest, volgt en aanstuurt. Hij spreekt ook met hun mensen die bij jou werken. Hun systeem auditeert hij niet.

Je toepassingsgebied bepaalt wat er op je certificaat staat. Het bepaalt ook welke certificeerder je mag certificeren. Bij ISO 45001 is een certificeerder per sector goedgekeurd. Dat gaat via de sectorcodes (IAF-codes) in zijn accreditatie. Het toepassingsgebied bepaalt ook in welke risicocategorie je valt, en dus hoeveel auditdagen je betaalt. Dat staat bij de kosten van ISO 45001.

Geef bij je offerteaanvraag op wat onder je systeem valt. Noem ook het werk op bouwplaatsen, bij klanten en door onderaannemers. Dan rekent elke certificeerder met dezelfde gegevens. Via CertificeerWijzer gaan die gegevens in één keer naar certificeerders die jouw sector mogen doen.