ISO 45001: gezond en veilig werken en certificering

ISO 45001 is de internationale norm voor een managementsysteem voor gezond en veilig werken. Zo'n systeem helpt je om ongevallen en ziekte door het werk te voorkomen, en om je aanpak elk jaar beter te maken. De norm zegt welke afspraken je moet maken. Hoe je die invult, kies je zelf. Een schoonmaakbedrijf en een betoncentrale kunnen dus allebei een certificaat hebben. Alleen van ISO 9001 en ISO 14001 zijn meer certificaten uitgegeven. ISO 45001 staat daarmee op de derde plaats van de normen voor managementsystemen.

ISO 45001 werkt met dezelfde cyclus als andere ISO-normen: plannen, doen, controleren en bijsturen (PDCA). De norm legt de nadruk op de betrokkenheid van de leiding en op de inspraak van werkenden. Ook vraagt hij dat je gevaren in kaart brengt, de arbowetten naleeft en voorbereid bent op noodsituaties. De versie die nu geldt is ISO 45001:2018, met een aanvulling over klimaatverandering uit 2024. In Nederland heet de norm NEN-EN-ISO 45001. ISO 45001 verving in 2018 de Britse norm OHSAS 18001.

ISO 45001 is vrijwillig. De norm is er voor elke organisatie, van elke omvang en in elke sector. ISO noemt hem vooral waardevol in sectoren met hogere risico's, zoals bouw, industrie en landbouw. Bedrijven halen het certificaat om deze redenen:

De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) is wel verplicht, ook zonder ISO 45001. Dat staat in artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet. Elke werkgever legt daarin schriftelijk vast welke risico's het werk heeft, met een plan van aanpak. ISO 45001 vervangt die plicht niet. De RI&E is wel een logisch vertrekpunt voor je systeem. Veel bouw- en installatiebedrijven hebben ook VCA. Wat het verschil is, staat bij wat VCA is.

ISO 45001 vraagt dat je de risico's voor je mensen beheerst en dat je blijft verbeteren. De eisen staan in hoofdstuk 4 tot en met 10 van de norm. In gewone taal vragen ze dat je:

Neem een installateur waar monteurs twee keer bijna van een ladder vallen. ISO 45001 vraagt dan geen nieuwe map. Hij legt beide meldingen vast en zoekt de oorzaak. Hij past zijn werkwijze aan en kijkt of het werkt. Alle eisen staan bij de eisen van ISO 45001. Welke stukken je nodig hebt, staat bij de verplichte documenten.

Een ISO 45001-traject duurt vanaf nul ongeveer acht maanden. Reken daarin op drie tot vier maanden tussen je opdracht en de eerste audit. Werk je al gestructureerd, bijvoorbeeld met VCA of ISO 9001? Dan duurt het vier tot vijf maanden. De certificeringsaudit heeft twee delen, fase 1 en fase 2. In fase 1 kijkt de auditor of je systeem compleet genoeg is om te toetsen. In fase 2 toetst hij of het systeem op de werkvloer werkt. Bij ISO 45001 moet hij daarvoor op je werkplek komen kijken. Elke stap staat bij de stappen naar ISO 45001.

Een certificeerder rekent het aantal auditdagen maal zijn dagtarief. Een auditdag is een werkdag van ongeveer acht uur van een auditor. Het tarief ligt tussen €1.000 en €1.800 exclusief btw. Hoeveel dagen je nodig hebt, staat in een internationale rekentabel: Global ACI-TECH-3-004 (IAF MD 5).

Bij ISO 45001 hangt het af van je aantal mensen en van het arborisico van je werk. Bouw telt als hoog risico, kantoorwerk als laag. Onderaannemers die onder jouw leiding of invloed werken, tellen ook mee.

Een installateur van 4 fte heeft 3 dagen nodig voor de eerste audit. Dat is €3.000 tot €5.400 exclusief btw. Een bouwbedrijf van 10 fte heeft 3,5 dag nodig voor de eerste audit en 1 dag voor elke controle-audit. Voor de eerste audit en twee controle-audits samen is dat €5.500 tot €9.900 exclusief btw. Voor ISO 9001 geeft dezelfde rekentabel dat bedrijf 2 dagen voor de eerste audit. De tabel en de rekenregels staan bij de kosten van ISO 45001.

Heb je al een ISO 45001-certificaat? Dan kun je op elk moment naar een andere certificeerder overstappen. Je hoeft niet opnieuw te beginnen. De nieuwe certificeerder moet wel jouw sectorcode in zijn accreditatie hebben. Dat eist het regeldocument voor overstappen, Global ACI-TECH-3-002 (IAF MD 2).

ISO werkt aan een nieuwe versie van de norm. Het ontwerp (ISO/DIS 45001) ging in juni 2026 in stemming. ISO plant de nieuwe versie als ISO 45001:2027. Een overgangstermijn is er nog niet. Tot de nieuwe versie verschijnt, certificeer je op ISO 45001:2018.

Alleen een certificeerder die is goedgekeurd door de nationale accreditatie-instantie of een buitenlandse zusterorganisatie mag ISO 45001 certificeren onder accreditatie. CertificeerWijzer telde op 24 september 2026 12 certificeerders in Nederland met zo'n accreditatie voor ISO 45001. Daarvan hebben 8 hun accreditatie via de nationale accreditatie-instantie. Vier hebben hem alleen via UKAS, de Britse zusterorganisatie van de nationale accreditatie-instantie.

Ook bij ISO 45001 telt je sector. De accreditatie loopt per sectorcode (IAF-code). Het regeldocument voor arbocertificering, Global ACI-TECH-3-016 (IAF MD 22), gebruikt daarvoor dezelfde 39 sectoren als ISO 9001 en ISO 14001. Bij elke sector noemt het de gevaren die daar vaak spelen. Een certificeerder mag alleen een geaccrediteerd certificaat afgeven voor de sectoren in zijn accreditatie:

Een bouwbedrijf kan dus bij elke certificeerder terecht. Een zorginstelling heeft de helft van de keus, terwijl de zorg in de rekentabel bij het hoogste arborisico hoort.

Elke certificeerder rekent met dezelfde tabel. Toch komen ze vaak op een ander aantal dagen uit. Let daarom op deze punten:

Meer keuzepunten staan bij certificeerder kiezen. Het volledige overzicht staat bij certificeerders. Via CertificeerWijzer krijgen certificeerders die jouw sector mogen doen dezelfde gegevens. Dan zie je naast elkaar wie welke risicocategorie kiest.

ISO 45001 deelt zijn opbouw met andere ISO-normen voor managementsystemen. Zo kun je ze in één systeem en één audit combineren: