Safety Culture Ladder (SCL): veiligheidscultuur laten meten

De Safety Culture Ladder meet hoe veilig en gezond mensen in je bedrijf werken. De auditor kijkt vooral naar houding en gedrag. Spreken collega's elkaar aan op onveilig werk? Melden ze een bijna-ongeluk? Praat de directie op de werkvloer over veiligheid? Een veiligheidssysteem op papier is daarvoor niet genoeg. De auditor wil zien wat er in de praktijk gebeurt.

ProRail heeft de ladder in 2012 ontwikkeld, samen met spooraannemers en ingenieursbureaus. In 2016 droeg ProRail het eigendom en het beheer over aan NEN, het Nederlands Normalisatie-instituut. Sindsdien kan elke sector de ladder gebruiken. Tot 2019 heette hij de Veiligheidsladder. Een Commissie van Deskundigen met vertegenwoordigers uit de markt beheert de inhoud. NEN verzorgt het secretariaat en certificeert zelf niet.

De versie die nu geldt, heet SCL 2.0. Die bestaat uit een normtekst met de eisen en een certificatieschema met de regels voor de audit. Beide zijn van september 2023. De Commissie van Deskundigen past het schema aan met besluiten. Na publicatie horen die besluiten bij het schema.

De SCL is geen managementsysteem zoals ISO 45001 of VCA. Die normen toetsen of je regels en procedures op orde zijn. De SCL komt daar bovenop en toetst of mensen er ook naar handelen. Je hebt er geen eigen handboek voor nodig.

Een trede is een niveau op de ladder. Er zijn er vijf. Elke trede beschrijft hoe ver je bedrijf is met veiligheid en gezondheid:

De auditor toetst vanaf trede 2. Een audit op trede 1 kan dus niet. Haal je trede 2 niet, dan kan de uitkomst wel trede 1 zijn. In aanbestedingen heet trede 3 vaak "niveau 3" of "calculatief". Dat is hetzelfde als trede 3, berekenend.

De SCL is geen wettelijke plicht. Een opdrachtgever kan hem wel eisen, vooral in de bouw, op het spoor en in de energie. Heb je minder dan vijf medewerkers, dan vraagt de bouw geen bewijs van je. Veel bedrijven doen het ook voor zichzelf, omdat de auditor laat zien waar hun cultuur sterk is en waar die kan groeien.

Bedrijven halen de SCL om deze redenen:

ViA geldt voor ontwerpen, bouwen en onderhouden van bouwwerken. Denk aan utiliteitsbouw, woningbouw, infra, rail en installatietechniek. De eis geldt bij opdrachten vanaf €100.000 en bij bedrijven vanaf vijf medewerkers. Ook advies-, architecten- en ingenieursbureaus vallen eronder als hun keuzes de veiligheid op de bouwplaats raken. Een leverancier valt eronder zodra hij op de bouwplaats werk doet.

Besteed je werk uit, dan moet je zelf controleren dat je onderaannemers ook trede 3 hebben. Dat heet de doorlegplicht. Hoe groot je bedrijf is, bepaalt welk bewijs je opdrachtgever accepteert:

Je eigen mensen en je ingehuurde mensen tellen samen. Bij precies 50 medewerkers is de tabel niet eenduidig, want 50 staat in twee rijen. Vraag dan je opdrachtgever welk bewijs hij accepteert.

VCA-MAX telt niet bij werk voor ProRail. Het Self Assessment telt bij ViA niet als bewijs. Zet je opdrachtgever de eis in het contract, dan heb je meestal drie maanden om je bewijs te laten zien. Wat VCA-MAX is, staat bij VCA.

NEN biedt vijf producten. Ze verschillen in hoe zwaar de audit is en wat je krijgt. Dit is de stand op 17 oktober 2026:

Een audit van 40% is een kortere audit, met 40% van de tijd van een volledige audit. Na zo'n audit krijg je bij SCL Light een statement. Dat is een verklaring van de certificeerder met je trede als indicatie, omdat de auditor geen volledige beoordeling doet. Een statement en een certificaat zijn allebei drie jaar geldig.

Bij de kleine variant van SCL Light heb je een interne auditor nodig met een training die NEN erkent. Die mag ook van je vaste adviesbureau komen. Is jaar 2 goed gegaan, dan doet die interne auditor de beoordeling in jaar 3.

Het Self Assessment is geldig voor één jaar en je mag het één keer herhalen. Daarna kies je een ander product. Het oude Approved Self Assessment (ASA) bestaat sinds 1 januari 2026 niet meer.

Vraagt je opdrachtgever de ViA-eis, dan heb je trede 3 nodig. Heb je minder dan 50 medewerkers, dan is SCL Light voor kleine organisaties het lichtste product dat telt. Heb je er meer, dan is dat SCL Light. Wil je trede 4 of 5 laten zien, dan heb je SCL of SCL Original nodig.

Een andere opdrachtgever, zoals ProRail of TenneT, kan een ander product of een hogere trede vragen. Vraag dat dus na voordat je begint. Doe je de SCL voor jezelf, dan kies je zelf.

De SCL toetst vijf thema's: beleid en leiderschap, kennis en vaardigheden, de processen in je bedrijf, samenwerken met externen, en leren en verbeteren. Elk thema heeft een deel over wat je geregeld hebt en een deel over gedrag. Gedrag weegt het zwaarst. Voor een trede moeten alle vijf thema's op gedrag voldoende scoren. Wat elk thema per trede vraagt, staat bij de SCL-eisen. Welke stukken de auditor wil zien, staat bij de documenten voor de SCL.

Je begint met een zelfbeoordeling, vaak met de vragenlijst in de webtool van NEN. Daarna plan je de audit bij een certificeerder. Twee auditoren voeren gesprekken op kantoor en bezoeken minstens één project. Tussen je opdracht en de eerste audit zit bij certificeerders meestal drie tot vier maanden. Daarna moet de audit binnen dertien weken klaar zijn, tot en met het certificaat. Dat is ongeveer een kwartaal. De stappen staan bij SCL-certificaat halen.

Het minimum aantal auditdagen volgt uit een vaste tabel van NEN. De tabel kijkt naar je aantal medewerkers, inclusief ingehuurde mensen, en naar de trede. De prijs is dat aantal dagen maal het dagtarief van de certificeerder.

Neem een bedrijf met 30 medewerkers dat SCL op trede 3 wil. De eerste audit duurt minstens 5 auditdagen. De audits van 40% in jaar 2 en 3 duren elk minstens 3 dagen. Dat is samen 11 dagen.

Bij een dagtarief van €1.000 tot €1.800 exclusief btw kost dat €11.000 tot €19.800 over drie jaar. Daarbij komt de afdracht aan NEN: een vast bedrag per jaar, voor dit bedrijf €739.

Een bedrijf met 8 medewerkers kan de kleine variant van SCL Light kiezen. Dat kost minstens 4 tot 5 auditdagen over drie jaar, dus €4.000 tot €9.000, plus €143 afdracht per jaar. Onder de 5 medewerkers is er geen product met een audit, en vraagt de bouw ook geen bewijs. De tabellen en meer voorbeelden staan bij de kosten van de SCL.

Je kunt je SCL-certificaat of statement meenemen naar een andere certificeerder. Het schema verwijst daarvoor naar de internationale regels voor overstappen. Tijdens een lopende audit wissel je niet. Wat daarbij voor de SCL geldt, staat bij SCL-certificaat overzetten.

Sinds 1 januari 2025 kun je alleen nog op SCL 2.0 worden gecertificeerd of gehercertificeerd. Een certificaat op de oude versie van 2016 blijft geldig tot het afloopt. Vanaf 1 januari 2028 telt alleen nog een certificaat op SCL 2.0. Wil je tijdens de looptijd van een oud certificaat al overstappen op SCL 2.0, dan begin je met een nieuwe eerste audit. Op de site van NEN staat geen nieuwe versie na SCL 2.0 aangekondigd.

Een SCL-certificaat valt niet onder accreditatie. Een SCL-certificeerder heeft een licentie van NEN nodig. NEN zegt daarover: "Bij dit schema vindt nog geen certificatie onder accreditatie plaats." De nationale accreditatie-instantie accrediteert certificeerders dus niet voor de SCL zelf.

NEN houdt bij de SCL zelf toezicht. Zo kijkt een onafhankelijke bijwoner bij een audit mee voordat een nieuwe auditor bevoegd wordt verklaard. Voor VCA moet een certificeerder wel geaccrediteerd zijn.

Wel stelt NEN eisen voordat een certificeerder een licentie krijgt. Hij moet geaccrediteerd zijn volgens ISO/IEC 17021-1, door de nationale accreditatie-instantie of door een accreditatie-instelling die lid is van het internationale IAF. Hij moet bij de nationale accreditatie-instantie geaccrediteerd zijn voor VCA en voor managementsystemen zoals ISO 9001, ISO 14001 of ISO 45001. En elke auditor moet door NEN bevoegd zijn verklaard.

Een nieuwe auditor begint met audits tot en met trede 3. Voor trede 4 en 5 volgt hij eerst een extra training.

Op 17 oktober 2026 stonden 15 certificeerders op de lijst van NEN. CertificeerWijzer legde die lijst naast de nationale accreditatie-instantie-scopes van 24 september 2026. Daarvan hebben 14 een Nederlandse accreditatie voor VCA en voor ISO 9001, ISO 14001 of ISO 45001.

Bij één certificeerder op de lijst staan alleen ISO 9001 en ISO 55001 in de nationale accreditatie-instantie-scope, voor de energiesector, en geen VCA. Waarom die toch een licentie heeft, staat niet in het schema.

De licentie van NEN noemt geen sectorcodes (IAF-codes), zoals een accreditatie voor VCA dat wel doet. NEN noemt per certificeerder wel een regio: Europa of de hele wereld. NEN kan een licentie schorsen of intrekken als een certificeerder zich niet aan het schema houdt.

De rekentabel en de regels zijn voor elke certificeerder gelijk. Kies daarom op deze punten:

Keuzepunten die voor elke norm gelden, staan bij certificeerder kiezen. Bij CertificeerWijzer vraag je met één aanvraag offertes op bij certificeerders met een SCL-licentie. Je geeft je aantal medewerkers, je trede en je product één keer op. Dan zie je de verschillen naast elkaar.

De SCL staat bijna altijd naast een veiligheidssysteem. Deze komen het meest voor: